Похожие материалы
Уроки математики / Статья / Дарынды оқушың шығармашылық қабілетін дамыту

Дарынды оқушың шығармашылық қабілетін дамыту

Дарынды оқушының шығармашылық қабілетін дамыту

Бастауыш білім беру оқушыларда оқу, жазу, санау, оқу іс-әрекетінің негізгі біліктері мен дағдыларын, теориялық ойлау элементтерін меңгеруін, сонымен қатар оқу -әрекеттерін өзін -өзі бақылаудың қарапайым дағдыларымен, тәрбие және сөйлеу мәдениетімен, салауатты өмір салтымен жеке бас гигиенасы негіздерімен қамтамасыз етеді.

Қазіргі таңда ҚР білім және ғылымды дамытудың басым бағыттарын жүзеге  асыру бойынша 2014-2016 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарында (ҚР БҒМ 2014 жылғы 13 қаңтардағы №9 бұйрығымен бекітілген) біздің мемлекетіміздің әлемдегі бәсекеге қабілетті отыз елдің қатарына және әлімдік білім беру кеңістігіне енуі үшін білім беру мазмұнын жаңарту міндеті белгіленіп отыр. Бұл, біріншіден, білім беруді заман талабына сай жаңа мазмұнда ұйымдастыру мәселесімен тікелей байланысты.

Үшіншіден білім беруді жаңарту Елбасының Жолдауындағы «Мәңгілік Ел» идеясына сәйкес оқу –тәрбие үдерісін оқушылардың патриотизмін мораль және адамгершілік нормаларын, ұлтаралық келісім мен төзімділігін, физикалық және рухани дамуын, заңды құрметтеуін қалыптастыру міндетін алға қояды. «Мәңгілік Ел» идеясында белгіленген бұл құндылықтар жалпы оқу –тәрбие жұмысының негізі, бастауыш мектепте оқытылатын пәндердің  арқауы болуы тиіс.

Төртіншіден, білім беруді жаңарту оқу –тәрбие процесіне заманауи әдістемелер мен технологияларды мұғалімдердің тиімді пайдалана білуіне байланысты екені сөзсіз.

Қазақ тілі пәні –бастауыш сынып оқушыларын алғашқы тілдік білім негіздерімен қаруландыратын, тіл арқылы қарым –қатынас жасау қызметінің барлық дағдысын (тыңдалым, айтылым, ақылым, жазылым) меңгертетін және олардың ақыл –ойын дамытатын

Зерттеуде  оқушылар оқу сабақтары мен мектептен  тыс  кезде басқаларынан гөрі жиірек пайдаланып екі түрлі бағаланады.

-          оқырмандық әдеби тәжірибеге ие болу мақсатымен оқу;

-          ақпаратты меңгеру және пайдалану мақсатымен оқу;

Білім, дағды, іскерліктің қалыптасуының бастамасы-бастауыш саты. Келешекте арнаулы мамандықтарға талпынудың іргетасы да осы бастауыштан басталмақ. Жас бүлдіршіндердің ой-қиялын біліммен нұрландыратын, дүниетанымын кеңейтетін-ұстаз шеберлігі. Әсіресе, терең де тиянақты білім беруді ұлағатты тәрбиемен ұштастыруда қазақ тілі мен ана тілі пәндерінің өзіндік орны ерекше. Алғашқы жазу дағдырларын, сөйлеу тілін қалыптастыруда мемлекеттік мәртебе алған өз ана тілімізді қолдануды үйрету бастауыш сынып ұстаздарына үлкен сын. Оқушыларды өздеріне түсінуіне қажетті заттар туралы әңгімелеуге қызықтырып, сұрақтар қойып, жауаптарын тыңдай білген дұрыс. Өз бастарынан өткен оқиғаны жазуды, ортаға салып ой бөлісуді ұсынып, оларды оқи отырып, ақпарат жинауына, айнала қоршаған ортаны тани білуіне, жақсы әңгімелерден қанағат алуына мүмкіндік беру қажет. Осыдан олардың өсуінің табиғи бағытында жұмыс істеуге болады. Содан барып мектеп қабырғасында тілді үйрену оңай болады, оқушыларды қызықтырады, талпындырады. Мектепке әлемнің мағынасын ашуды ойлап, ынталанып келеді.

Еліміз егемендік алып, қоғамдық өмірдің салалардың барлығында, соның ішінде, білім беру саласында да үлкен өзгерістер еніп жатқан мына заманда мұғалімдерге қойылатын талаптар да күшейе түсуде. «Білімнің бастауы-бастауышта» деп тегін айтылмаса керек.

Қазақстан Республикасы Конституциясына балаларға тегін орта білім  алуға кепілдік берілсе, «Білім туралы» заңында шығармашыл, ізденімпаз ұстаз рөлі ерекше бағаланады. «Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет»,-деп атап айтқан мемлекет басшысы Н.Ә.Назарбаевтың сөзінің мәні аса құнды.

Осыған орай, мен де өзімнің іс-тәжірибемді әріптестермен бөліскім келеді. Мен қарапайым ауыл мұғалімімін. 20 жылдың үстінде үздіксіз осы білім саласында қызмет етіп келемін.

Қызмет еткен осы жылдардың ішінде біршама өзгерістер, реформалар болып жатыр. Талай-талай уақыт сынынан өттік. Бастауыш саласында қызмет етіп жүрмін. Еңбек жолымда тәжірбиелік шыңдалу, ширығу сәттері, өзіндік қиындықтары болды. Дегенмен, ең бақытты да қызықты шақтарым кішкентай бүлдіршіндер арасында жүруім, оларға тәлім беруім деп санаймын. Қазір мен I санатты мұғаліммін. 2000 жылы Жәнібек ауданында «Құрмет граммотасымен» мадақталдым. 2009 жылы аудандық «Жыл мұғалімі» сайысына қатысып, «Жігерлі ұстаз» номинациясына ие болдым. 2010 жылы аудандық бастауыш сыныптардың бірлестік жетекшілерінің сайысына қатысып, III орынға ие болдым. Ал еңбегімнің жемісі ретінде 2010 жылы облыстық Құрмет грамотасымен марапатталдым.Ал  биылғы  оқу  жылында аудандық бастауыш  сынып  мұғалімдер  сайысына қатысып,жүлделі 2-ші орынға  ие

болдым.

Осы қызметімнің арқасында бірнеше шәкірт тәрбиелеп шығардым. Ол шәкірттерімнің қазіргі уақыттарда Абай атамыз айтқандай, «кетік дүниенің бір кірпіші» болып қалануы мені қуантады. Сондай шәкірттерімнің бірі Ефремов Мирас 2009 жылы мектеп үздік бітіріп, Астанадағы Лев Гумилев атындағы университетіне грантқа түсіп, оны қызыл дипломмен бітірді, кейінгі уақытта магистратураның грант бөлімінде оқуын жалғастырып жатыр. Сол 2009 жылғы 10 мектеп бітіруші түлегінің 8-інің грантқа түсуі, еңбегімнің жемісі  деп білемін. Ал 2005 жылы қабылдап алған сыныбынан 2011-2012 оқу жылында 7-сыныптан бір оқушым Мұстахова Диана облысымызда алғаш рет ашылып жатқан Н.Ә.Назарбаев атындағы зияткерлік мектебіне қабылдануы да үлкен жетістігім деп білемін. Ал 2009 жылы қабылдап алған сыныбымнан да мақтан етуге тұрарлық оқушыларым жеткілікті. Соның айғағы ретінде оқушым-Байтұрсынова Нұрзада-өте дарынды оқушы. Оны жан-жақты деп айтуыма болады. Ол ән салуға да, би билеуге ебі жоғары. «Зерде» интелектуалдық ойынына қатысып, белсенділігі үшін дипломмен марапатталды. Аудандық кіші олимпиадаға қатысып екінші орын алып, командасымен облыстық «Inter-junior» бастауыш класс оқушыларының интелектуалдық турниріне қатысып, гуманитралық бағытта I дәрежелі дипломмен марапатталып, жалпы командамен III орын алып келді. Кіші-ғылыми жұмыспен де шұғылданып, «Қарбыз-тәтті жеміс» атты еңбегін қорғап, жүлделі 2-ші орын алып,аудан мектептеріне таратылды.

Сонымен қатар ол оқушым көптеген мадақтама, грамота, дипломдармен марапатталды. Облыстық балаларға арналған «Самал» газетіне үнемі шығармалары, өз жанынан шығарып тұрған өлеңдері шығып тұрады. Соған орай, осы газеттің құрылғанына 10  жыл  толуына орай облыста өткен фестивальге қатысып «Самал» облыстық жасөспірімдер мен баларларға арналған газеттің меншікті жас тілшілік куәлігін алып келді.

Сыныпта өткізілген әр шарада осы оқушым –Байтұрсынова Нұрзада үнемі өзінің алғырлығымен, білгірлігімен ерекшеленіп, көзге түседі. Сыныбымда «Жас математик» сайысын өткізгенімде ,есепке алғырлығымен Қарасаев Рауан деген оқушым ерекше көзге түсті. Ол математика сабақтарында үнемі көзге түсіп, қатысып отырады. Бақылау жұмысынан бір де бір төрттік баға алып көрген жоқ. Құстар күніне орай ауданда «Құстар біздің досымыз» атты сурет көрмесі ұйымдастырылып, сыныбымнан екі оқушым қатысып еді, Қарасаев Рауан мен Зұлхаров Нұрәділ. Өзінің суретінің ерекшелігімен көзге түскен Зұлқаров Нұрәділ ІІІ орын алып дипломмен марапатталды.

Мен осындай оқушыларымның барына мақтанамын. Осындай жұмыстардың арқасында сыныбымдағы дарынды оқушылар мынадай дәрежеге жетті.

-          оқушының оқуға деген құштарлығы артты.

-          оқушылардың танымдық қабілеттері танылды;

-          өз беттерімен жұмыстануға үйренді;

-          ойларын ашық, еркін жеткізуге үйренді.

Осындай оқушыларымның болашағынан көп үміт күтемін. Олардың осы шығармашылық қабілеттері шыңдалатынына сенемін.

Оқу-тәрбие жұмысы оқушылардың таным-қабілетін зерделей білуді қажет етеді. Сабақ үстінде олардың даму ерекшеліктерін міндетті түрде ескеріп отырамын. Кейде танымдық деңгейіне орай топқа бөліп отыру қажеттігі де туындап отырады. Дегенмен мен үшін сыныбымдағы әр оқушы – жеке тұлға. Олардың өнері болсын, мінез –құлқындағы өзіндік болмысы болсын, ерекше қырын тап баса білу қажет –ақ. Бұл турасындағы маңызды ықпал нәтижесін жоғарыда өзімдік тәжірибемнен келтірген мысалмен бөлістім.

Сондай–ақ баспасөз бетінде әдістемелік мақалаларым жарық көрді. Мәселен, «Бастауышта оқыту әдістемелігі» журналында «Сөз таптары» /№6, 2011 жылы/, «Шие тергенде» /№2, 2012 жылы/ атты шығармашылық еңбегім жарияланды. Алдағы уақытта «Бастауыш сынып»  журналының кезекті №9, №11 сандарында мақалаларым мен сабақтарым  жарық  көрді.

Әріптестермен іс-тәжірибе бөлісу де теориялық, практикалық қабілетті шыңдап отыратыны анық.

Қазіргі кезде сабақты дұрыс жүргізуге қойылатын негізгі талап –оқушылардың белсенді іс-әрекеттік сезімін оята отырып, оларды басқара білу. Ол тек дайын ақпаратты фактілер, заңдар, ережелер күйінде ғана беріліп қоймай, оқушыларды өз бетінше іздендіретін, одан жаңа ақпарат алатындай оқу материалын берудің құрылымын қайта құруды талап етеді.

Әрине, мұндайда мұғалімнің теориялық білім –біліктілігі негізгі рөл атқарары анық. Дарынды баланың одан әрі жетіле түсуіне ұстаз тарапынан мейірім мен кішіпейілділік, бала жанын жазбай танушылық қасиет қажет –ақ.

Сабақ беру – педагогикалық шығармашылықтың алуан жемісі. Оның ішкі үдерісі күрделі компоненттерден тұрады. Мұнда педагогикалық технологиялар өзара  сабақтасып, үндесіп тұруы тиіс. Байқау, талдау, ой қозғау әдістері оқушылардың мәтіндегі тапсырмаларды жеке орындауда белсенділігін арттырады.

Топтық ойын элементтері, мәтінді мазмұндағанда туындайтын пікір алмасу, соның ішіндегі қабілеті зор оқушылар ойының оқшау тұруы – білім беруде негізгі нысаны, бірден –бір игілікті танымдық әрекеттер болары анық.

Оқушылар білім мен тәрбиенің қайнар көзі қосымша үйрену, ата-ананы сыйлау, үлкендердің ғибратты әңгімесінен нәр ала білу екенін аңғара білу қажет. Мен үшін әрбір баланың ізденімпаздығы, түсіне білуі, ой қорытуы мұғалім тарапынан ой түрткі, демеу арқылы жарыққа шығуы тиіс.

Қазіргі уақытта ақпараттық алаң –заманауи технология тоғысында үздіксіз дамып жатыр. Осыған орай, интернет ресурстарын білім көзі ретінде пайдалану айрықша маңызды, қолжетімді.  Мультимедиялық сыныптардың ашылуы, күні бүгінге оның ауыл  мектептеріне  таратылуы  білімнің  қарыштап  дамуына  мүмкіндік  беріп  отыр.Сондықтан  да  саналы  да, білікті, білімді   тұлға  қалыптастыру  үшін  ауыл  мектебі   мен  қала  мектебінің  айырмашылығы  жоқ   деп   ойлаймын. Бастауыш  мектеп  балаға  білім  беріп  қана  қоймай,оны  жалпы  дамыту,яғни   сөйлеу, оқу, қоршаған  орта  жөнінде  дұрыс  көзқарас  қалыптастыру, жағдайларды  объективті  түрде  бақылап,  талдау  жасауға  үйрету, ойын  дұрыс  айтуға, салыстыра  білуге, дәлелдеуге, сөйлеу  мәдениетіне  үйретеді.Осыған  орай, әр  сабақтың  тақырыбына  байланысты өзгертіп, немесе  немесе  сабақтан  тыс  уақыттардағы  қосымша  жұмыстарды пайдаланам.Мысалы, «Әріптер  тізбегінен  сөздерді  тауып,  астын  сыз», «Артық  сөзді  тауып, ойыңды  дәлелдеп  көр», «Оңға  қарай  оқысаң  да,солға  қарай  оқысаң  да  өзгермейтін  сөздерді  тауып  жаз».Мысалы: қырық, қазақ, қақ..., «Адам  атымен  аталатын  қалаларды  есіңе  түсір» Мысалы: Жамбыл... «Барлық  буыны  бітеу  болатын  сөздерді  тауып  жаз» Мысалы: мектеп, соқпақ...

Осындай   жұмыстар  өткен  тақырыптарды  пысықтап,бекіту  үшін  өздігінен  жұмыс  жасауға   жетелейді. Алған  білім, білік,  дағдысын  жүйелейді.

Пайдаланған   әдебиеттер:

  1. Қазақстан  Республикасының  Білім  туралы  заңы.

  2. Әдістемелік  нұсқау  хат.  Астана, 2014

  3. Бастауыш  сыныпта  оқыту  барлық  пәндер  бойынша    2009  / 3

АКТ-ны пайдаланудың тиімді жолдары

Есжанова Нина Нурмангалиевна

№45 орта жалпы білім беретін мектеп
3-деңгейде сертификатталған
ΙΙ санатты бастауыш сынып мұғалімі

Қазіргі білім беру жүйесінің мақсаты - бәсекеге қабілетті маман дайындау. Мектеп – үйрететін орта, оның жүрегі - мұғалім. Ізденімпаз мұғалімнің шығармашылығындағы ерекше тұс - тұлғаның жүрегіне жол таба білуі. Ол өз кәсібін, өз пәнін, барлық шәкіртін, мектебін шексіз сүйетін адам.  Мен де ұстазбын.  Менің ұстаз ретінде негізгі мақсатым – сабақтың сапасын көтеру, түрін жетілдіру, оқушылардың  сабаққа деген қызығушылығын арттыру, олардың өздігінен ізденуін, танымын қалыптастыру, болашақ өмірлеріне қажетті дағдыларды қалыптастыру.

Осы мақсатқа жетудің бірден бір жолы – оқытудың жаңа технологияларын қолдану. Осындай аса қажетті технологиялардың бірі – ақпараттық - коммуникациялық технологиялар. АКТ - ны игеру қазіргі заманда әрбір жеке тұлға үшін қажетті шартқа айналды.

Ақпараттық технология – қазіргі компьютерлік техника негізінде ақпаратты жинау, сақтау, өңдеу, тасымалдау істерін қамтамасыз ететін математикалық, кибернетикалық тәсілдер мен қазіргі техникалық құралдар жиыны.

АКТ-ның негізгі мақсаты – оқушыны қазіргі қоғам сұранысына сай, өзінің өмірлік іс - әрекетінде дербес компьютердің құралдарын қажетті деңгейде пайдаланатын жан - жақты дара тұлға ретінде тәрбиелеу, яғни оқушыны ақпараттық қоғамға бейімдеу. Заманауи АКТ құралдарымен жұмыс істеу оқушыларды ұқыптылыққа, нақтылыққа, берілген тапсырмалардың нәтижелі орындалуына, басты мәселеге назар аудара білуге баулиды, сондай - ақ, АКТ құралдарымен жұмыс істеу барысында оқушылардың өзінің жеке іс - әрекетін дұрыс жоспарлауға, дұрыс шешім қабылдай алуға тәрбиелейді.

Өз сабақтарымда АКТ-ны жиі пайдаланамын. Соның ішінде: компьютер , ноутбук, электронды оқулықтар, видеопроектор, ұялы телефон, планшет, ауқымды ақпаратты сақтағыш құрылғылар, интербелсенді тақта, фотоаппарат, интернет, т.б.

АКТ-ны қолдануда оқу үрдісінің тиімділігін қамтамасыз ету үшін не қажет?

  • бір қалыптылықты пайдаланбау;

  • деңгейлер бойынша (білу, пайдалану, қолдану) оқушылар әрекетін алмастырып отыру;

  • баланың ойлау (зерделеу) қабілетін дамытуға бағытталу, яғни елестету, салыстыру, байқағыштық жалпыдан негізгіні айыра алу, ұқсастықты табу қасиеттерін дамыту;

  • әр баланың жеке қабілеттерін ескеріп отыру;

  • жеке, жұппен, топпен орындайтын тапсырмаларды қарастыру.

АКТ-ны сабақ үстінде кез келген кезеңінде қолданамын.  Жаңа сабақты түсіндіру кезеңінде тақырыпқа байланысты ұялы телефон не планшет арқылы интернет желісінен мәлімет іздеуді тапсыру тиімді. Мәліметті интернет желісінен тез тауып, оқуда қолдануға үйренгеннен кейін тапсырманы күрделендіремін. Мысалы, дүниетану пәнінен «Қазіргі мектеп» тақырыбын өтуде мектеп дегеніміз не, мектептің түрлерін интернет желісінен табу тапсырмасын кез келген оқушыға ұсынуға болады, ал дарынды оқушыларға мектеп жайлы қызықты мәліметтер,өз мектебінің тарихы жайлы немесе  бұрын білмеген мәліметтерді табуды тапсырған жөн. Мұндай жұмыстар нәтижесінде оқушыларды бір-бірінен интернет желісін қолдану жолдарын үйренеді, алған материалды іріктеуге, талдауға,қолдануға, ортақ нәтиже шығаруға дағдыландырады.

Планшетті қолданудың тағы бір жолы- тапсырманы хат арқылы жіберу. Яғни  мұғалім алдын ала математика пәнінен тапсырмаларды, есептерді, сызбаларды теріп қояды да, керек кезінде  электронды пошта арқылы немесе SMS-пен  жібереді, оқушылар  тапсырманы топпен , жұппен, өз бетімен  орындайды. Бұл жұмыс оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырумен қатар топпен, жұппен жұмыс жасауға үйретеді.

Видеороликтер мен презентацияларды демонстрациялау оқу құралы ретінде қиялды, абстрактілі ойлауды, оқытылатын оқу материалына және пәнге қызығушылықты арттырады. Презентациялар бір жағынан оқушыларға жаңа материалды (иллюстрация, фотосуреттер, бейнелік, дидактикалық материалдар, т. с. с.) көрнекті түрде көрсету құралы болса, екінші жағынан, мұғалімдерге осы материалдарды және оны қолдану арқылы сабақты меңгерту процесін жеңілдетеді.

Үй тапсырмасын сұрауға не пысықтауға дүниетану сабақтарында видеосауалдарды пайдаланамын. Қажетті сұрақтарды өзге сынып оқушыларына қойғызып, видеоға жазып аламын да, интербелсенді тақтадан тыңдатамын. Мұндай сұрақтарға оқушылар қызыға отырып, таласа жауап береді. Бұл әдіс пәнге деген қызығушылықты оятары сөзсіз.

Әрбір ұстаздың алдына келген бала да әртүрлі ойлау қабілетінде болады, мысалы кейбірі шапшаң ойлап, тез жұмыс істесе, кейбірі тақырыпты баяу қабылдап, оған тапсырманы (тақырыпты) қайтадан қарап шығу тиімді болып табылады. Осы орайда АКТ құралдарын пайдалана отырып интербелсенді тақтадан презентация құралдары арқылы сипаттап, артынан осы материалдарды флеш - карталарына салып беру қолайлы. Сонымен қатар қазақ тілі не математика сабақтарынан үлкен тарауды қайталау, қорытындылау мақсатында берілетін тест тапсырмаларына оқушы алдын ала дайындалуы үшін флеш-картаға сақтап беру жолдарын қарастырамын. Бұл оқушыға қандай бағытта дайындық қажет екендігін түсінуге көмектеседі.

Ұялы телефонның диктофонын пайдалана отырып, оқушыларға журналист роліне еніп сұхбат алу тапсырмасын ұсынып отырамын. Қасына фотоаппаратымен репортерді қосамын , бұл оқушылардың мамандық таңдауына кішкене үлес қосқаным деп санаймын.

Қорыта келе,  АКТ - ны пайдалану маған не берді?

  • Оқушылар жаңа заманауи құрылғылармен жұмыс жасауды үйренді;

  • оқушының білім беру үрдісінде шығармашылық қабілетін дамытуға мүмкіндік берді;

  • АКТ - ны сабақта пайдалану кезінде оқушылар бұрын алған білімдерін кеңейтіп, жаңа материалды жеңіл меңгеретін болды;

  • оқушыларының оқуға, білім алуға деген ұмтылысы артты.

  • АКТ құралдарымен жұмыс істей отырып оқу тапсырмаларын қиындық деңгейі бойынша реттейді, қажеттісін таңдайды;

  • Оқушының еркін ойлауына мүмкіндік берді;

  • Ұжымдық іс - әрекетке тәрбиеледі;

  • Тіл байлығын жетілдірді;

  • Жан - жақты ізденушілігін арттырды;

  • Блум таксономиясы бойынша ойлау процестерін  дамытуға, сыни ойлауына септігін тигізді.

 

Пайдаланылған әдебиеттер:

1.Мұғалімге арналған нұсқаулық Үшінші /негізгі/ деңгей «Назарбаев Зияткерлік мектебі» ДББҰ, 2012ж.

2. Рахимбаева Қ.С.  «Дүниетану сабақтарында АКТ-ны пайдалану арқылы оқушылардың танымдық қабілетін дамыту» 2015ж.

Автор
Дата добавления 14.02.2017
Раздел Алгебра
Подраздел Статья
Просмотров562
Номер материала 2645
Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.